
هر سیستم برنامهریزی، از نقطهی سفارش ساده تا S&OP، فرض میکند عددی که برای موجودی میبیند درست است. وقتی موجودی ثبتشده با موجودی فیزیکی تفاوت دارد، برنامهریز یا کمبودی را میبیند که وجود ندارد و سفارش اضافه میدهد، یا موجودیای را فرض میکند که در واقع نیست و دچار کمبود ناگهانی میشود. دقت موجودی پایهی هر تصمیم دیگر است.
انبارگردانی سالانه، که در آن کل انبار شمارش میشود، چند ضعف دارد. بهخاطر حجم کار معمولاً فعالیت انبار متوقف میشود، شمارش عجلهای و پرخطا است، و مهمتر از همه، یافتن اختلاف در پایان سال بسیار دیر است: ریشهی خطا (ثبت اشتباه، مرجوعی ثبتنشده، جابهجایی بدون تراکنش) در طول ماهها رخ داده و دیگر قابل ردیابی نیست.
شمارش چرخهای (Cycle Counting) جایگزین این رویکرد است: بهجای شمارش همهی اقلام در یک زمان، بخشی از اقلام بهطور منظم و در طول سال شمارش میشوند، بدون توقف فعالیت انبار. چون اختلافها زود کشف میشوند، میتوان علت را هنوز تازه است بررسی کرد و فرایند را اصلاح کرد، نه فقط عدد را.
طراحی برنامهی شمارش بر پایهی طبقهبندی ABC است. اقلام کلاس A (ارزش بالا) را بیشتر، مثلاً ماهانه، شمارش میکنید؛ کلاس B را فصلی؛ و کلاس C را سالانه یا نیمسال. علاوه بر آن، شمارش مبتنی بر رویداد مفید است: وقتی موجودی ثبتشده صفر یا منفی میشود، یا یک سفارش بهدلیل «نبود موجودی» رد میشود، همان قلم را فوراً بشمارید.
شاخص اصلی، دقت موجودی (Inventory Record Accuracy) است: درصد اقلام شمارششدهای که موجودی ثبتشدهشان در محدودهی تلورانس تعریفشده با موجودی فیزیکی برابر است. تلورانس را بر اساس اهمیت قلم تعریف کنید (مثلاً برای کلاس A صفر درصد و برای کلاس C چند درصد). ارزش واقعی این شاخص زمانی است که روند آن را پیگیری کنید، نه فقط یک عدد در یک ماه.
اشتباه رایج، اصلاح عدد بدون جستوجوی علت است. اگر هر بار اختلاف را فقط در سیستم تعدیل کنید، همان خطا تکرار میشود. برای هر اختلاف مهم، علت را در یکی از چند دسته ثبت کنید: خطای دریافت، خطای ارسال، جابهجایی ثبتنشده، مرجوعی، یا شمارش اشتباه. پس از چند ماه، الگوی علل نشان میدهد کدام نقطه از فرایند باید اصلاح شود.
اشتباه دیگر، شمارش بهدست افرادی است که هم مسئول انبار و هم شمارنده هستند، که تضاد منافع ایجاد میکند. تا حد امکان شمارنده و مسئول ثبت جداگانه باشند، و شمارش بهصورت «کور» (بدون دیدن موجودی سیستم) انجام شود تا سوگیری کم شود.
نقطهی شروع عملی: ۲۰ قلم کلاس A را انتخاب کنید، این هفته آنها را بشمارید و دقت اولیه را بسنجید. اگر دقت پایینتر از انتظار بود، پیش از هر سرمایهگذاری در نرمافزار برنامهریزی جدید، اول ریشهی خطاها را در فرایند دریافت و ارسال پیدا کنید.