
قطعات یدکی و اقلام MRO (تعمیر، نگهداری و عملیات) منطق متفاوتی از کالای فروشی دارند. ارزش آنها در فروش نیست، بلکه در جلوگیری از توقف است. یک قطعهی ارزان که نبودنش یک خط تولید را متوقف میکند، ممکن است مهمتر از قطعهی گرانقیمتی باشد که کمبودش مشکل ایجاد نمیکند. بنابراین طبقهبندی بر اساس ارزش پولی بهتنهایی گمراهکننده است.
معیار اول، بحرانی بودن (Criticality) است: اگر این قطعه نباشد چه اتفاقی میافتد؟ توقف کامل خط، کاهش ظرفیت، یا فقط تاخیر در تعمیر. معیار دوم، قابلیت جایگزینی است: آیا قطعهی معادل یا قابلاستفادهی دیگری وجود دارد. معیار سوم، زمان تامین: قطعهای که در یک روز قابلخرید است با قطعهای که سه ماه وارداتی است، سیاست متفاوتی میخواهد.
ترکیب این معیارها یک ماتریس ساده میسازد. قطعات بحرانی، بدون جایگزین و با زمان تامین طولانی، سختترین گروهاند و معمولاً موجودی نگه میدارند، حتی اگر سالها مصرف نشود. قطعات غیربحرانی، با جایگزین و تامین سریع، نیازی به موجودی ندارند و میتوانند در صورت نیاز خریداری شوند. و بین این دو، قطعاتی هستند که نیاز به تصمیم قلمبهقلم دارند.
برای تصمیم دربارهی نگهداری، مقایسهی دو هزینه لازم است: هزینهی نگهداری (سرمایه، فضا، کهنگی) در برابر هزینهی مورد انتظار توقف (احتمال خرابی ضرب در هزینهی هر ساعت توقف ضرب در زمان انتظار برای تامین). وقتی هزینهی توقف بسیار بزرگتر از هزینهی نگهداری باشد، نگهداشتن حتی یک قطعهی بدون مصرف منطقی است. بسیاری از سازمانها این محاسبه را هرگز انجام نمیدهند و تصمیمها بر پایهی عادت یا ترس گرفته میشود.
اشتراک موجودی راهحل ارزشمندی است. اگر چند واحد یا کارخانه از یک قطعهی گران و کممصرف استفاده میکنند، یک موجودی مشترک مرکزی ممکن است ریسک را با سرمایهی کمتری پوشش دهد. قرارداد امانی با تامینکننده یا توافق تحویل سریع نیز میتواند بخشی از موجودی را به تامینکننده منتقل کند.
اشتباه رایج، مدیریت قطعات یدکی با قواعد فروش (مثلاً حذف اقلام بدون مصرف یکساله). این قاعده، قطعات حیاتی کممصرف را حذف میکند و درست در روزی که لازماند، کمبود ایجاد میکند. اشتباه دیگر، نداشتن شناسنامهی قطعه (بحرانی بودن، جایگزین، تامینکننده، زمان تامین) و اتکا به حافظهی چند نفر که ممکن است سازمان را ترک کنند.
هماهنگی با نگهداری و تعمیرات ضروری است. برنامهی تعمیرات پیشگیرانه نیازهای قطعه را از قبل میگوید، و میتوان آنها را بهجای پیشبینی آماری، از برنامه استخراج کرد. فقط تعمیرات اضطراری است که واقعاً تصادفی است و به موجودی ایمنی نیاز دارد.
نقطهی شروع عملی: ۵۰ قلم یدکی پرارزش یا بحرانی را انتخاب کنید و برای هر کدام شناسنامهای با چهار فیلد بسازید: بحرانی بودن، جایگزین، زمان تامین و هزینهی تقریبی توقف. بعد، تصمیم نگهداری یا نگهنداری را برای هر کدام صریحاً بنویسید.